Ngày 15/9, giám đốc dự án thể thao của La Liga Juan Florit trao đổi trực tuyến với nhiều media toàn cầu, gồm cả NetEase Sports.
Là người bóng đá chủ trì triển khai “Kế hoạch tối ưu, nâng cao đào tạo trẻ toàn quốc Tây Ban Nha”, thúc đẩy các học viện trẻ CLB La Liga xây cơ chế chia sẻ, giao lưu, phụ trách phổ biến mô hình đào tạo trẻ La Liga ra thế giới, và dựng hệ thống bồi dưỡng cầu thủ tinh hoa bản địa Tây Ban Nha, Florit chủ yếu chia sẻ góc nhìn về lĩnh vực đào tạo trẻ.
Sau khi liên tiếp vô địch Euro và World Cup, bóng đá Tây Ban Nha nay đã thành mẫu “chép bài” của cả thế giới, nhưng nền tảng mạnh của bóng đá Tây Ban Nha nằm ở đâu? Những năm gần đây họ còn dùng những biện pháp nào hỗ trợ đào tạo trẻ? Có lẽ từ lời đáp của Florit, chúng ta tìm được câu trả lời.
Dưới đây là nội dung hỏi đáp
Q: Đào tạo trẻ Tây Ban Nha đại thể chia thành những giai đoạn khác nhau nào? Trọng tâm từng giai đoạn là gì?
A: Đào tạo trẻ Tây Ban Nha không dùng một giáo trình thống nhất toàn quốc, vì mỗi CLB có phương pháp luận riêng; điều đó làm giàu cả hệ thống, quá trình tiến cấp ở các nơi cũng khá giống. Chúng ta có thể chia thành ba giai đoạn chính: từ U8 đến U12, rồi đại thể từ U13 đến U16, cuối cùng từ U17 trở đi, đòi hỏi gần bóng đá người lớn hơn.
Vậy về lý thuyết, từ U8 đến U12 chúng ta phải ưu tiên phối hợp kỹ thuật, sự tự tin dẫn bóng, cùng một số hiểu biết cơ bản về trận đấu. Sau đó, từ U13 đến U16, tập chiến thuật và nhận thức trở nên quan trọng hơn, gồm cả bồi dưỡng cá thể hóa. Cuối cùng, từ U17, phải chuẩn bị thể chất và tâm lý, tập trung rõ vào bước chuyển sang bóng đá chuyên nghiệp.
Nhưng với tôi, tôi thấy càng nhiều, học càng nhiều, thăm càng nhiều học viện, thấy càng nhiều kiểu cầu thủ, tôi càng tin thực ra ở mọi giai đoạn đều phải tập hết những thứ ấy; điều đó rất quan trọng. Không tập chiến thuật và nhận thức với cầu thủ trẻ U8, U10, U12 là không có logic, không có lý. Tuy nhiên, trong bồi dưỡng mọi lứa tuổi, chúng tôi luôn xuyên suốt một nguyên tắc: trận đấu lớn hơn tất cả.
Q: Khoảng cách lớn nhất giữa Tây Ban Nha và những nước như Indonesia trong bồi dưỡng cầu thủ trẻ là gì? (câu hỏi từ phóng viên Indonesia)
A: Câu trả lời đơn giản là thiên phú, nhưng sự thật là tôi sẽ không đóng khung đó thành khoảng cách thiên phú. Tôi nghĩ khác biệt chính giữa Tây Ban Nha và Indonesia hay nước khác thường nằm quanh hệ thống phát triển cầu thủ.
Với tôi, có ba mặt đặc biệt quan trọng. Thứ nhất, chúng tôi có chương trình giáo dục HLV mạnh và phương pháp luận rõ. Ở Tây Ban Nha, từ những năm 90, tức gần 40 năm, chúng tôi luôn nỗ lực xây chương trình giáo dục HLV và phương pháp luận mạnh ấy; điều đó cho HLV một khung chung, quan trọng để làm việc với triết lý và khung chung.
Thứ hai, tôi thật sự nghĩ ở châu Á hay Đông Nam Á, một trong những thách thức lớn nhất là có một hệ thống thi đấu đều, phù hợp tuổi, xuyên suốt mùa, xuyên suốt mọi lứa tuổi. Điều đó cũng giải thích một trong những yếu tố then chốt cho thành công của đội tuyển và CLB Tây Ban Nha: có cả hệ thống thi đấu toàn quốc.
Cuối cùng, có một đường đi rõ từ bóng đá trẻ lên tầng chuyên nghiệp, được hệ thống chăm sóc cầu thủ rất tốt chống lưng. Tất nhiên những nguyên tắc ấy phải thích ứng với thực tế Indonesia, và thực tế bất kỳ nước nào khác, gồm hệ thống trường, điều kiện địa lý, khí hậu, cấu trúc, cùng mức chuyên nghiệp hóa của từng CLB.
Q: Bản thân bóng đá Tây Ban Nha đã ở thế mạnh; lý do gì khiến các ông dựng hệ thống bồi dưỡng cầu thủ tinh hoa bản địa Tây Ban Nha? Sáng kiến ấy đến nay tiến triển ra sao?
A: Theo truyền thống, khi bạn bắt đầu đẩy một dự án, bạn xuất phát từ thế yếu, từ một vấn đề, từ một hoàn cảnh tiêu cực.
Nhưng khi chúng tôi bắt đầu dựng cả bộ triết lý này, là năm 2015, 2016, chỉ vài năm sau Euro 2008, Euro 2012, World Cup 2010; lúc ấy CLB Tây Ban Nha ở thành tích lẫn bồi dưỡng người trẻ cũng làm tốt. Nhưng suy nghĩ chúng tôi lúc ấy là: chúng tôi đúng là không tệ, đang ở vị trí khá. Nhưng nếu nghĩ chỉ thế đủ đối phó mười năm tới, sớm muộn chúng tôi sẽ tụt sau nước khác.
Vì lúc ấy chúng tôi đã biết, chẳng hạn Đức, Áo, rồi Thụy Điển… đều đang khởi những dự án ổn, có nền tảng vững, cũng có tầm nhìn dài. Nên chúng tôi nghĩ cần làm gì đó. Lúc ấy chúng tôi chưa có một kế hoạch tập thể thực sự, tầm nhìn tập thể, chiến lược tập thể — dù CLB hay liên đoàn đều không. Vậy chúng tôi bắt đầu từng bước; vài năm đầu, thách thức là bước vào CLB, để họ đón chúng tôi, để họ thấy La Liga đến để chống lưng, để giúp họ vượt thách thức và khó khăn.
Từ từ chúng tôi bắt đầu tung vài sáng kiến, vài dự án đào tạo, vài hỗ trợ. Đến 2020 chúng tôi bắt đầu cùng CLB dựng, và năm 2022 trình dự án “Kế hoạch học viện trẻ quốc gia”. Nên tôi muốn nói trong đó có ba yếu tố then chốt. Thứ nhất, có tầm nhìn ấy: xây thứ gì đó từ góc tích cực, không xuất phát từ thế khủng hoảng. Thứ hai, tầm nhìn tập thể: không có cam kết tập thể và tầm nhìn tập thể ấy thì không thể thành. Cuối cùng, có hệ thống theo dõi rất sâu, rất tỉ mỉ, để đánh giá tiến triển, sai, thứ tích cực.
Q: Với ông, vai trò then chốt nhất của bồi dưỡng trẻ trong việc đưa nhân tài lên đội tuyển là gì?
A: Chúng tôi từng làm một nghiên cứu: trong 26 cầu thủ vô địch World Cup năm nay, 25 người đến từ học viện trẻ La Liga; đó là con số lớn, và không chỉ từ hai ba hay bốn ông lớn, mà từ 11 CLB. Nên tôi nghĩ điều đó rất tích cực với cả hệ sinh thái.
Tôi nghĩ vai trò quan trọng nhất là tạo một kho dự trữ cầu thủ sâu và liên tục, những người đã sẵn sàng cạnh tranh tầng tinh hoa. Nếu bạn chỉ tập trung một thế hệ, sớm muộn sẽ thất bại. Tất nhiên, CLB không chỉ bồi dưỡng người trẻ mà còn tin họ, cho họ phút thi đấu thực sự ở trận đẳng cấp cao, khi ấy đội tuyển sẽ hưởng lợi.
Đó là vì sao chúng tôi luôn thích làm những nghiên cứu khác nhau về mức tham gia của cầu thủ trẻ bản địa trong các CLB La Liga. Ví dụ, mùa trước trong tổng phút ra sân La Liga, 20,1% do cầu thủ trẻ bản địa hoàn thành; đó là cao nhất năm giải lớn châu Âu, hạng hai Ligue 1 là 16%. Còn Đức, Anh, Italy đều dưới 10%.
Q: Hiện một số học viện trẻ CLB lớn châu Âu đang thử đưa lại triết lý bóng đá đường phố, vì có người thấy học viện có thể quá cấu trúc hóa. Ông nghĩ sao? Có CLB La Liga nào đang thử không?
A: Đúng vậy, và đang xảy ra, ở Tây Ban Nha cũng đang xảy ra.
Nhiều năm chúng tôi nghĩ và vận hành theo một cách đơn nhất: ở lứa sớm, chúng tôi nghĩ kỹ thuật quan trọng nhất, cộng vài năng lực thể chất đơn giản. Sau đó mới bắt đầu tập thể chất, nhất là năng lực chiến thuật và nhận thức. Rồi ngay trước khi nhảy vào bóng đá chuyên nghiệp, chúng tôi ghép hết lại. Tôi thật sự nghĩ đó là quan niệm sai, vì nếu năm 14 hay 15 tuổi bạn chỉ tập trung, hoặc tập trung tỷ lệ rất cao vào chiến thuật, nhưng mất sự sáng tạo và tự phát lúc 7, 8, 9, 10 tuổi, bạn sẽ mất nó.
Ngược lại, vì sao bạn không thể cùng cầu thủ 7, 8, 9, 10 tuổi làm tập chiến thuật và ra quyết định? Nên tôi nghĩ chúng ta đang ở lúc đổi tâm thế, cần nghĩ lại việc 20, 25 năm qua chúng ta vẫn làm. Tôi nghĩ bóng đá đường phố phải được đưa lại, nhưng theo cách rất tự nhiên. Ý tôi là, như bạn tập kỹ thuật với trẻ 7 đến 9 tuổi, bạn cũng có thể làm vậy với trẻ lớn hơn, tất nhiên có điều chỉnh, có tiến cấp.
Đó là quan điểm của tôi: bạn phải tập hết mọi thứ ở mọi lứa tuổi, không phụ thuộc một thời điểm, giai đoạn chín hay gì khác; tất cả đều quan trọng. Một đứa 10 tuổi có thể ra quyết định như đứa 17 tuổi, vì nó làm được. Tất nhiên, nếu bạn với tư cách HLV nghĩ nó năm 10 tuổi không ra quyết định được thì nó sẽ không ra quyết định, bạn biết điều đó. Còn nếu bạn nghĩ cầu thủ 16 tuổi phải hoàn hảo 100% về chiến thuật, bạn chỉ tập trung chiến thuật, bạn sẽ được một cỗ máy.
Vậy là HLV triển khai, không phải cầu thủ. Tôi biết một số CLB và học viện Tây Ban Nha đang nghĩ, thử, kiểm những cách khác nhau để đưa lại bóng đá đường phố ấy, nhưng tôi sẽ không nói tên. Tôi biết một CLB: cầu thủ đến căn cứ rồi đi thay đồ, rồi thẳng ra sân, dưới vài kiểm soát đơn giản của HLV đá trận tùy ý, cuối cùng họ trở lại phòng thay, nói chuyện cụ thể hơn với HLV về việc họ làm trong trận và việc sẽ làm sau. Hết chuyện ấy rồi họ mới ra ngoài, làm những nhiệm vụ và bài tập đã định hơn, tức tập nghiêng chiến thuật và thể chất.
Q: Ở Brazil, sự phát triển cầu thủ nhiều hơn dựa môi trường hoặc thiên phú cá thể để lên tầng chuyên nghiệp. Ở Tây Ban Nha, ấn tượng là hệ thống đã có năng lực ra quyết định trước khi thiên phú phát huy. Đường ấy rẽ lúc nào? Brazil có thể học gì mà không chép máy? (câu hỏi từ phóng viên Brazil)
A: Đó là câu hỏi hóc; với tôi khó đưa vài lời khuyên cho bóng đá Brazil, nhưng tôi sẽ không tách thiên phú cá thể và năng lực ra quyết định xa đến thế, vì ở Tây Ban Nha thiên phú cá thể được bồi dưỡng qua những quyết định cầu thủ đưa ra trong trận. Năng lực ra quyết định ấy là một phần thiên phú cầu thủ có thể có, như kỹ thuật, một đối một.
Nhưng như tôi nói trước, chúng luôn gắn với không gian, với đồng đội, với đối thủ, với tình huống trận — đó là chiến thuật. Vì vậy tôi thật sự nghĩ Brazil nên bảo vệ bản sắc và sự sáng tạo họ đang có. Thứ kinh nghiệm Tây Ban Nha có thể hữu ích là chương trình giáo dục HLV mạnh hơn, nhất là ở tầng chiến thuật của trận và tiến cấp nhận thức, vì có lẽ ở Brazil việc bồi dưỡng ra quyết định và năng lực chiến thuật đúng là hơi muộn, nhất là trong bóng đá hiện đại: năm 17, 18, 19 tuổi cầu thủ đã phải sẵn sàng đối mặt yêu cầu lớn nhất của bóng đá tinh hoa.
Mục tiêu chúng ta không nên là để cầu thủ Brazil đá như người Tây Ban Nha, như người Đức hay như người Anh, mà để thiên phú của họ phát triển trong một môi trường mạnh hơn.
Q: Ấn tượng của tôi về giải trẻ Tây Ban Nha là bồi dưỡng và kết quả quan trọng ngang nhau. Đó có phải một quy tắc hoặc cấu trúc cụ thể nhằm thúc đẩy cầu thủ lớn không?
A: Đúng, và tôi nghĩ đó là một trong những đổi tâm thế lớn nhất của Tây Ban Nha một thời gian qua. Chẳng hạn, 10 đến 15 năm trước, khi tôi còn đá, ở học viện Atletico, mục tiêu duy nhất là thắng, hạ Real Madrid, đứng đầu bảng; đâu cũng vậy.
Giờ tôi có thể bảo đảm với bạn, tin hay không tùy, nhưng tôi có thể bảo đảm: nếu bạn hỏi 99% giám đốc trẻ CLB La Liga họ muốn gì hơn — đội một có bao nhiêu người từ học viện, hay vô địch giải U15 hoặc U17, hạ đối thủ lớn nhất — họ tuyệt đối sẽ trả lời cái đầu. Đó là vì sao chúng tôi luôn nói cùng một câu, và không phải lời của tôi; tôi học từ nhiều CLB khác nhau: cầu thủ chính là dự án, không phải kết quả, không phải thứ hạng, không phải bảng điểm.
Đó cũng là vì sao hiện ở Tây Ban Nha chuyện ấy rất thường: chẳng hạn, một cầu thủ Atletico 14 tuổi rất xuất sắc, đội cũng đứng đầu lứa U14; với tư cách HLV bạn biết nếu mất em ấy, em được nâng sớm lên U16, có lẽ đội bạn (U14) sẽ không vô địch giải, nhưng bạn làm vậy vì đó là phát triển tốt nhất cho cầu thủ, cho bước tiến của em lên tầng tinh hoa. Nay ai trong CLB cũng đang đưa những quyết định kiểu ấy. Không nghĩa kết quả không quan trọng — kết quả đương nhiên quan trọng — nhưng quan trọng nhất là cầu thủ, tức dự án, không phải tập thể và đội; có lúc bạn phải hy sinh như vậy.
Q: Vì sao Tây Ban Nha giỏi bồi dưỡng cầu thủ trẻ đến thế? Họ có làm gì khác để cầu thủ chuyển hóa được năng lực ấy không?
A: Không có bí quyết đơn nhất nào. Nếu có, đó là Tây Ban Nha có một đường đi rất liền mạch, từ mặt cỏ cơ sở, lứa sớm đến sân chuyên nghiệp; chúng tôi từ nhỏ đã có trận đều, rất nhiều trận.
Điều đó khác rất nhiều nước khác, nhất là ở châu Á. Ở Tây Ban Nha, một cầu thủ 8 đến 18 tuổi trung bình mỗi năm đá 35, 40 trận. Số trung bình điều đó mang lại là: trên đường thành cầu thủ chuyên nghiệp, em đã đá 400, 450 trận.
Rồi HLV chất lượng cao, học viện mạnh. Vai trò đội dự bị, đội vệ tinh đá giải bán chuyên đẳng cấp cao cũng quan trọng không kém. Ở điểm này, CLB La Liga lại thành vật tham chiếu; như tôi nói trước, 20,1% tổng phút ra sân La Liga do cầu thủ trẻ bản địa hoàn thành — một con số kinh người.
Xin lỗi đồng nghiệp các nước, nhưng tôi thật sự nghĩ đây mới chỉ là khởi đầu; nếu chỉ 6, 7 năm hợp tác tốt và sâu với CLB chúng tôi đã được thành tích tốt đến thế, thì tôi nghĩ 10 năm tới tôi có lý do lạc quan về việc đội tuyển Tây Ban Nha và các CLB La Liga có thể làm.